خوددرو های فرسوده و چالش الودگی هوای کلان شهرها

چکیده خبر

---

تهران-ایرنا کلان شهر های ایران سالهاست با بحران الودگی هوا دست به گریبان اند و بخشی از این الایندگی ناشی از خودرو های فرسوده است.

---

تهران- ایرنا- کلان‌شهرهای ایران سال‌هاست با بحران آلودگی هوا دست‌به‌گریبان‌اند و بخشی از این آلایندگی ناشی از خودروهای فرسوده است. این خودروها با احتراق ناقص سوخت، عملکرد ضعیف کاتالیزور و فرسودگی موتور، حجم قابل توجهی از ذرات معلق و آلاینده‌های خطرناک تولید می‌کنند که سلامت عمومی را تهدید می‌کند. کارشناسان محیط زیست تأکید دارند که نوسازی ناوگان، بهبود کیفیت سوخت، توسعه حمل‌ونقل عمومی پاک و اجرای دقیق معاینه فنی، از راهکارهای مؤثر برای کاهش آلایندگی و حفاظت از سلامت شهروندان است. به گزارش ایرنا، آلودگی هوا در سال‌های اخیر به یکی از جدی‌ترین مسائل زیست‌محیطی و سلامت عمومی در ایران تبدیل شده است. کلان‌شهرهایی مانند تهران، کرج، مشهد، اصفهان و اهواز به‌صورت مکرر در فصول سرد سال با روزهای ناسالم، تعطیلی مدارس و هشدارهای پی‌درپی مواجه می‌شوند. بر اساس گزارش‌ها، بخش عمده‌ای از این آلودگی ناشی از منابع متحرک است؛ به‌ویژه خودروهای فرسوده‌ای که سال‌ها از دوره استاندارد خود عبور کرده‌اند و همچنان در خیابان‌ها تردد می‌کنند. سازمان حفاظت محیط زیست نیز بارها اعلام کرده است که «نقش ناوگان فرسوده در تشدید آلودگی هوا» کلیدی و تعیین‌کننده است، به‌خصوص در شرایطی که ترکیب ترافیک شهری و شرایط جوی نامساعد، انتشار آلاینده‌ها را چند برابر می‌کند. مفهوم «فرسودگی» در حوزه حمل‌ونقل به عمر بالای خودرو محدود نمی‌شود و به مجموعه‌ای از کاهش راندمان موتور، افت عملکرد کاتالیزور، افزایش مصرف سوخت و بالا رفتن سطح انتشار آلاینده‌های خطرناکی مانند ذرات معلق، اکسیدهای نیتروژن و مونوکسیدکربن مربوط است. خودروهای فرسوده در مقایسه با خودروهای استاندارد جدید، چندین برابر آلایندگی تولید می‌کنند و سهم‌شان در انتشار آلودگی هوا بسیار بیشتر از تعدادشان است. همین موضوع سبب شده که مساله اسقاط خودروها در سطح سیاست‌گذاری کشور به یکی از محورهای اصلی قانون هوای پاک تبدیل شود. خودروهای فرسوده، چه سبک و چه سنگین، «بزرگ‌ترین چالش در کنترل آلودگی کلان‌شهرها» هستند زیرا استعمال طولانی‌مدت، نبود سرویس مناسب و ضعف در سیستم احتراق باعث می‌شود سطح آلودگی آنها به‌مراتب بالاتر از میزان مجاز باشد. این وضعیت زمانی تشدید می‌شود که بخشی از ناوگان حمل‌ونقل عمومی نیز فرسوده است و در برخی شهرها اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها بیش از عمر تعیین‌شده کار می‌کنند. به همین دلیل، نوسازی ناوگان عمومی یکی از اهداف اصلی برنامه‌های رسمی محیط زیست و وزارت کشور بوده است. سازمان محیط زیست بارها هشدار داده است که عدم اجرای کامل اسقاط خودروهای فرسوده، روند آلودگی هوا را در کشور کند نکرده، بلکه در برخی مواقع تشدید کرده است. هنوز تعداد زیادی خودرو و موتورسیکلت فاقد استانداردهای روز در شهرها تردد می‌کنند و این امر سبب شده که بار آلودگی ناشی از بخش حمل‌ونقل بسیار بیشتر از توان پالایش هوای شهری باشد. این مساله به‌ویژه در فصل پاییز و زمستان، که پایداری هوا مانع پراکندگی آلاینده‌ها می‌شود، نمود بیشتری دارد. علاوه بر خودروهای سبک، نقش موتورسیکلت‌های کاربراتوری در آلودگی هوا بسیار مورد تأکید است. یک موتورسیکلت کاربراتوری می‌تواند به اندازه چندین خودرو آلایندگی ایجاد کند و چون بخش زیادی از این موتورسیکلت‌ها فرسوده‌اند، میزان آلودگی آنها بسیار فراتر از میزان استاندارد است. توقف تولید موتورهای کاربراتوری و جایگزینی با نمونه‌های انژکتوری، یکی از برنامه‌هایی بوده که محیط زیست و وزارت صمت با آن موافق بوده‌اند، اما تردد گسترده نمونه‌های قدیمی همچنان یک چالش جدی است. کیفیت سوخت نیز جزو مسائل مهمی است که ارتباط مستقیم با عملکرد خودروهای فرسوده دارد. وقتی موتور و سیستم احتراق خودرو سالم نباشد، حتی سوخت استاندارد نیز نمی‌تواند از افزایش آلایندگی جلوگیری کند. کارشناسان محیط زیست تصریح کرده‌اند که خودروهای فرسوده، سوخت بیشتری مصرف می‌کنند و با احتراق ناقص، حجم بالایی از آلاینده‌های خطرناک را وارد هوا می‌سازند. در سال گذشته چندین هزار خودرو از رده خارج شده‌اند. اگرچه این مهم نسبت به سال‌های قبل پیشرفت محسوب می‌شود، اما همچنان فاصله بزرگی تا نیاز واقعی کشور وجود دارد. تعداد خودروهایی که باید اسقاط شوند چند میلیون دستگاه برآورد می‌شود و کارشناسان معتقدند اگر روند نوسازی با سرعت بیشتری انجام نشود، کنترل آلودگی هوا در کلان‌شهرها بسیار دشوار خواهد شد. > آخوندی: تمام این شواهد و داده‌ها نشان می‌دهد که نقش خودروهای فرسوده در آلودگی هوا یک نقش حاشیه‌ای یا کم‌اهمیت نیست؛ بلکه یکی از محورهای اصلی مشکل و در نتیجه بخش مهمی از راه‌حل است. از این‌رو بررسی دقیق پیامدهای فرسودگی، سیاست‌های اسقاط، میزان تاثیرگذاری ناوگان‌های مختلف (سبک، سنگین، موتورسیکلت) و راهکارهای عملیاتی می‌تواند مسیر برنامه‌ریزی آینده را روشن‌تر کند. دلایل فنی آلایندگی خودروهای فرسوده خودروهای فرسوده به دلیل فرسودگی سیستم سوخت‌رسانی، احتراق ناقص، ضعف عملکرد کاتالیزور و نشت ترکیبات سوختی، چندین برابر یک خودروی سالم آلایندگی تولید می‌کنند. سهم این خودروها در انتشار ذرات معلق، اکسیدهای نیتروژن، مونوکسیدکربن و هیدروکربن‌های نسوخته بسیار بیشتر از استانداردهای تعیین‌شده است. حضور گسترده آنها به‌ویژه در ناوگان حمل‌ونقل عمومی و بار شهری، یکی از ستون‌های اصلی تشدید آلودگی هوا در کلان‌شهرهاست. عوامل فنی افزایش آلایندگی خودروهای فرسوده شامل: احتراق ناقص سوخت: ضعف شمع‌ها، کویل‌ها و انژکتورها باعث افزایش انتشار CO، HC و ذرات معلق می‌شود. کاتالیزور غیرفعال یا حذف‌شده: باعث رشد چندبرابری آلاینده‌های NOx و HC می‌شود. فرسودگی موتور و نشت روغن: دود آبی و ذرات ریز ناشی از سوختن روغن ایجاد می‌شود. کارکرد طولانی‌مدت ناوگان فرسوده: اتوبوس‌ها و کامیون‌های قدیمی در یک روز چند برابر یک خودروی سواری سالم آلایندگی ایجاد می‌کنند. خودروهای فرسوده و پیامدهای آن برای سلامت عمومی بیماری‌های تنفسی: ورود ذرات ریز به ریه باعث برونشیت مزمن، آسم و انسداد مزمن ریوی می‌شود. بیماری‌های قلبی- عروقی: آلاینده‌ها باعث التهاب سیستمیک و افزایش حملات قلبی می‌شوند. مرگ‌ومیر ناشی از آلودگی هوا: سهم خودروهای فرسوده در افزایش بار بیماری‌ها و مرگ زودرس قابل توجه است. نقش خودروهای فرسوده در آلاینده‌های خاص PM۲.۵ و PM۱۰: دوده موتورهای دیزلی و سوخت ناقص خودروهای بنزینی. نیتروژن‌اکسیدها (NOx): واکنش با نور خورشید و تولید اُزن تروپوسفری. مونوکسیدکربن (CO): کاهش اکسیژن‌رسانی در بدن. راهکارهای کاهش آلایندگی خودروهای فرسوده نوسازی ناوگان: جایگزینی خودروهای فرسوده با نمونه‌های نو، کم‌مصرف و هیبریدی، کاهش قابل توجهی در انتشار ذرات معلق، CO، NOx و HC ایجاد می‌کند. خودروهای هیبریدی به دلیل ترکیب موتور بنزینی و موتور الکتریکی، سوخت کمتری مصرف کرده و آلایندگی آن‌ها تا ۳۰–۵۰ درصد کمتر از خودروهای معمولی است. معاینه فنی دقیق: کنترل آلایندگی با تجهیزات استاندارد و سخت‌گیرانه، حتی برای خودروهای جدید، تضمین می‌کند که موتور و کاتالیزورعملکرد مناسبی داشته باشند. توسعه حمل‌ونقل عمومی پاک: اتوبوس‌های برقی و مترو جایگزین وسایل فرسوده هستند. همچنین خودروهای هیبریدی در ترافیک شهری که حرکت متوقف و شروع مکرر دارند، مصرف سوخت و آلایندگی بهینه‌تری دارند. بهبود کیفیت سوخت: کاهش گوگرد و افزایش استاندارد سوخت، عملکرد موتور و کاتالیزور را بهبود می‌بخشد. سیاست‌های تشویقی و بازدارنده: ارائه تسهیلات برای خرید خودروهای برقی، هیبریدی و کم‌مصرف، محدودیت تردد خودروهای فرسوده در مناطق مرکزی شهر و افزایش هزینه تردد خودروهای فاقد معاینه فنی. آگاهی عمومی: اطلاع‌رسانی درباره خطرات خودروهای فرسوده و تشویق به اسقاط. سخن پایانی اسقاط خودروهای فرسوده و جایگزینی آنها به کاهش آلودگی هوا کمک می‌کند و هزینه‌های درمانی ناشی از بیماری‌های مرتبط با آلاینده‌ها را کاهش می‌دهد. داده‌های رسمی نشان می‌دهد که هر ساله میلیاردها تومان صرف درمان بیماری‌های تنفسی و قلبی–عروقی مرتبط با آلودگی هوا می‌شود که کاهش آلایندگی خودروهای فرسوده می‌تواند بخش مهمی از این هزینه‌ها را کاهش دهد. خودروهای فرسوده از عوامل اصلی و قابل توجه آلودگی هوا در کلان‌شهرهای ایران هستند. این خودروها با انتشار ذرات معلق، مونوکسیدکربن و اکسیدهای نیتروژن، سلامت عمومی را تهدید می‌کنند و نقش کلیدی در تشدید بحران آلودگی هوا دارند. سیاست‌های نوسازی ناوگان، اجرای سخت‌گیرانه معاینه فنی، توسعه حمل‌ونقل عمومی پاک، بهبود کیفیت سوخت و ارتقاء آگاهی عمومی، مهم‌ترین راهکارهای کاهش آلایندگی خودروهای فرسوده هستند. اجرای کامل این سیاست‌ها می‌تواند آلودگی هوا را کاهش دهد و هزینه‌های درمانی و پیامدهای اجتماعی ناشی از بیماری‌های محیط زیستی را کاهش دهد و کیفیت زندگی شهروندان را بهبود بخشد.